Wojna i szkoła

Księga trzecia to księga o podtytule O wojnie. W księdze tej Modrzewski dzieli wojny na sprawiedliwe i niesprawiedliwe, czyli prowadzone w obronie ojczyzny oraz łupieżcze i zaborcze. Modrzewski nawołuje do pokojowych rozwiązań, jednak jeśli wojna jest nieuchronna, należy nie tylko bronić terytorium, ale również uderzyć we wroga. Podobnie wojny ujmował Erazm z Rotterdamu. Dotykane są również problemy obrony granic, budowy zamków oraz armii regularnej, dobrze opłacanej. Wszystkie te zagadnienia stanowią ówczesne problemy Rzeczypospolitej i dlatego właśnie Modrzewski nawiązuje do ich zauważenia. Księga piąta, O szkole, dotyczy przede wszystkim żądań wykształcenia, dostępności edukacji, szacunku dla uczonych, godnych wypłat – pieniądze na to powinny iść z bogatych klasztorów. Modrzewski marzył o państwie, gdzie władzę sprawują filozofowie, jako najmądrzejsi i wykształceni. Ta księga jest swoistym manifestem teoretycznym autora – Modrzewski nie liczył na praktyczne zastosowanie tego programu.